การจัดการธาตุอาหารเพื่อเพิ่มผลผลิตข้าวไร่ในพื้นที่ขยายผลโครงการหลวงแม่สอง

งานวิจัย  24 กันยายน 2561 อ่าน: 721 ครั้ง

เขียน / เรียบเรียงเรื่อง: นางสาวจุไรรัตน์ ฝอยถาวร

สภาพพื้นที่ปลูกข้าวไร่ของเกษตรกร

ชุมชนบ้านวะโดโกร

อาศัยอยู่ใน ต.แม่สอง อ.ท่าสองยาง จ.ตาก ตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ส่งเสริมของโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงแม่สอง ประชากรส่วนใหญ่เป็นชนเผ่าปกาเกอะญอ ประกอบอาชีพเกษตรกรรมเพื่อสร้างรายได้หลัก เช่น การปลูกข้าว และเลี้ยงโค กระบือ ส่วนอาชีพเสริม คือ รับจ้าง หาของป่า และหัตถกรรม

ทุกครัวเรือนจะปลูกข้าวไร่เพื่อใช้บริโภคตลอดปี ได้ผลผลิตเฉลี่ย 260 กิโลกรัมต่อไร่ ซึ่งจัดว่าอยู่ในระดับต่ำเมื่อเทียบกับผลผลิตข้าวไร่เฉลี่ยของ 8 จังหวัดภาคเหนือ (350 กิโลกรัมต่อไร่) ผลสำรวจพบว่า เกษตรกรปลูกข้าวไร่บนพื้นที่ลาดชัน ดินมีความอุดมสมบูรณ์ต่ำ อีกทั้งเกษตรกรยังขาดความรู้เรื่องการจัดการธาตุอาหารที่เหมาะสม ด้วยเหตุนี้สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) จึงได้ดำเนินการโครงการวิจัย โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเพิ่มผลผลิตข้าวไร่ด้วยการจัดการธาตุอาหารที่ให้เหมาะสมสำหรับข้าวไร่

 

การอบรมสาธิตวิธีการใส่ปุ๋ยเพื่อเพิ่มผลผลิตข้าวไร่

ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2552 - 2553 ได้เก็บตัวอย่างดินและใบข้าวไร่ของเกษตรกรไปวิเคราะห์สมบัติดินและสถานะธาตุอาหารพืช ซึ่งผลการวิเคราะห์ดิน พบว่าดินมีความเป็นกรดจัด – กรดปานกลาง (5.1 – 5.6) มีปริมาณอินทรียวัตถุสูง (5.2 - 7.8%) มีค่าการนำไฟฟ้าอยู่ในช่วงที่ปลอดภัย (0.08 - 0.21 dS/m) และผลการวิเคราะห์สถานะธาตุอาหารในใบข้าวไร่ พบว่าธาตุอาหารที่ไม่เพียงพอต่อการเจริญเติบโตและให้ผลผลิตข้าวไร่ ได้แก่ ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส แคลเซียม แมกนีเซียม สังกะสี ทองแดง และโบรอน ซึ่งการขาดธาตุอาหารดังกล่าวมีผลต่อการเจริญเติบโตและการให้ผลผลิตพืชดังนี้ การขาดแคลเซียมและโบรอนจะยับยั้งการเจริญของราก การขาดธาตุไนโตรเจน ฟอสฟอรัส แคลเซียม สังกะสีและโบรอน มีผลต่อการพัฒนาลำต้นและใบพืช การขาดฟอสฟอรัสและโบรอนยับยั้งการออกดอก ทำให้จำนวนดอกลดลง ขณะที่การขาดทองแดงและโบรอน มีผลต่อการผสมเกสรและการติดเมล็ด และการขาดไนโตรเจน ฟอสฟอรัส แคลเซียม แมกนีเซียมและสังกะสี จะลดความสามารถในการสังเคราะห์แสงของพืช ส่งผลให้ปริมาณแป้งที่เป็นองค์ประกอบที่สำคัญของเมล็ดข้าวลดลง

จากข้อมูลดังกล่าวข้างต้น ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2554 – 2556 นักวิจัยจึงได้วางแผนทดสอบการจัดการธาตุอาหารเพื่อเพิ่มผลผลิตข้าวไร่ร่วมกับเกษตรกร โดยเพิ่มธาตุอาหารที่ไม่เพียงพอลงไปเปรียบเทียบกับการจัดการธาตุอาหารแบบเดิมของเกษตรกร พบว่าการเพิ่มธาตุอาหารสามารถเพิ่มผลผลิตข้าวไร่เฉลี่ย 53 เปอร์เซ็นต์ โดยผลผลิตข้าวไร่เพิ่มขึ้นจาก 290 กิโลกรัมต่อไร่เป็น 450 กิโลกรัมต่อไร่ ในแปลงเกษตรกรจำนวน 7 ราย และได้สูตรปุ๋ยที่เหมาะสมสำหรับการปลูกข้าวไร่ในพื้นที่ขยายผลโครงการหลวงแม่สองดังนี้

แปลงที่ใส่ปุ๋ยแบบเดิม (ซ้าย) และ แปลงที่ใส่ปุ๋ยตามคำแนะนำ (ขวา)

วันใส่ปุ๋ย ชนิดปุ๋ย ปริมาณ (กก./ไร่)
วันปลูก โดโลไมท์ 25
หินฟอสเฟต 50
30 วันหลังงอก 46 – 0 – 0 10
ซิงค์ซัลเฟต 1
คอปเปอร์ซัลเฟต 1
บอริค แอซิค 1
ปุ๋ยหมัก/ขี้วัว/ขี้หมู 2 กระสอบ
ก้านใบยาสูบ 1 กระสอบ

 

จากผลสำเร็จในการเพิ่มผลผลิตข้าวไร่โดยการจัดการธาตุอาหารพืช ปัจจุบันมีเกษตรกรจำนวน 22 ราย นำองค์ความรู้เกี่ยวกับการจัดการธาตุอาหารพืชไปใช้ในแปลงปลูกข้าวไร่ของตนเอง


Share this:

เห็ดป่า.....หาได้ทุกปี..ไม่มีลด?
งานวิจัย  หากเราเพาะกล้าไม้และเติมเชื้อเห็ดแล้วนำไปปลูกทุกปี เมื่อเห็ดเริ่มมีเห็ดออกครั้งแรกแล้วเราจะสามารถเก็บเห็ดได้ต่อเนื่องทุกปี

ลดไร่หมุนเวียน ปรับระบบเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม คู่วิถีคนอยู่ร่วมกับป่า
งานพัฒนาพื้นที่สูง  วิถีของเกษตรกรบ้านห้วยน้ำใส มีพื้นที่สำหรับหมุนเวียนในการทำเกษตรไม่น้อยกว่า 3-4 แปลงต่อครัวเรือน

ชีวิตสังคมผึ้งบ่งบอกความอุดมสมบูรณ์ของป่า
งานวิจัย  ผึ้งมีความสำคัญ ในระบบนิเวศทางธรรมชาติเพราะ ผึ้ง เป็นตัวแพร่กระจายเกสรพืช ช่วยทำให้เกิดการผสมพันธุ์ของพืชในป่าและในการเกษตร

การผลิตหัวพันธุ์กระเทียมโดยลดการใช้ปุ๋ยเคมี
งานวิจัย  กระเทียมเป็นพืชสมุนไพรที่นิยมนำมาใช้เป็นส่วนประกอบในอาหารไทย โดยปลูกมากในพื้นที่ภาคเหนือซึ่งมีอากาศหนาวเย็นเหมาะสมกับการปลูกกระเทียม

การปรับปรุงดินบนพื้นที่สูง
งานวิจัย  ดินเป็นทรัพยากรที่สำคัญต่อการเกษตร เนื่องจากดินเป็นปัจจัยในการดำรงชีวิตของพืช โดยทั่วไปดินที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของพืช

ผลิตภัณฑ์สารชีวภาพสำหรับควบคุมแมลงศัตรูพืช พีพี-เมทา และพีพี-ฟีโร
งานวิจัย  ชีวภัณฑ์ผง “พีพี-เมทา” ที่ผลิตจากเชื้อราสายพันธุ์ดี ส่วนสารล่อผีเสื้อหนอนใยผัก “พีพี-ฟีโร” เป็นผลิตภัณฑ์รูปแบบใหม่ที่เกษตรกรใช้ได้ง่าย

ภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์พืชท้องถิ่น มะเขาควาย
งานวิจัย  มะเขาควาย ถือเป็นโอกาสการสร้างเศรษฐกิจชุมชน จากฐานชีวภาพของชุมชนบนพื้นที่สูง ซึ่งปัจจุบันนอกจากชุมชนจะนำมารับประทานสด

พันธุ์กระเทียมไทย
งานวิจัย  กระเทียม (Garlic) เป็นพืชสมุนไพรและเครื่องเทศชนิดที่นิยมนำมาใช้เป็นส่วนประกอบในอาหารไทย

วิธีการใช้ GA3 ให้องุ่นลูกโต ๆ
งานวิจัย  การผลิตองุ่นรับประทานสดชนิดไม่มีเมล็ดให้มีปริมาณและคุณภาพสูงนั้นจำเป็นต้องใช้สารจิบเบอเรลลิค แอซิด (GA3)

ดูทั้งหมด