'ไผ่' ความหลากหลายในวิถีชุมชน

งานวิจัย  2 สิงหาคม 2560 อ่าน: 2,356 ครั้ง

เขียน / เรียบเรียงเรื่อง: นางสาวกมลทิพย์ เรารัตน์



ไผ่ เป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าต่อการดำรงชีวิตของคนไทยมาช้านาน ซึ่งทุกส่วนของไผ่ตั้งแต่ราก ลำต้น ไปจนถึงยอด สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ทั้งสิ้น ไม่ว่าจะใช้หน่อไผ่สำหรับบริโภคเป็นอาหาร ลำไผ่ใช้ในการก่อสร้าง ใช้ทำเครื่องเรือน เฟอร์นิเจอร์ ใบไผ่ใช้ห่อขนม รากไผ่ทำให้เกิดความอุดมสมบูรณ์แก่ดิน หรือแม้กระทั่งใช้เป็นยารักษาโรค

นอกจากนั้นไผ่ยังมีความสำคัญต่อวิถีของชุมชนในแง่ของพิธีกรรมบางอย่างด้วย ซึ่งความหลากหลายของไผ่ในแต่ละพื้นที่นอกจากจะผ่านการคัดเลือกโดยธรรมชาติแล้วยังต้องผ่านการคัดเลือกโดยสังคมและวัฒนธรรม รวมถึงการให้ความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจของชุมชนด้วย ทำให้ไผ่บางชนิดมีปริมาณที่น้อยลงหรือสูญหายไป จึงนับได้ว่าไผ่มีความสำคัญในแง่เศรษฐกิจ-สังคมต่อคนไทยในชนบท ดังนั้น การสำรวจความหลากหลายของชนิดพันธุ์ไผ่และการนำไผ่มาใช้ประโยชน์ของชุมชนโดยเฉพาะในพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง สามารถใช้เป็นข้อมูลในการส่งเสริมการปลูกป่าชาวบ้านเพื่อการใช้ประโยชน์ รวมถึงหาแนวทางในการรักษาความหลากหลายของชนิดพันธุ์ไผ่ไว้

ไผ่ที่พบในปัจจุบันของประเทศไทย ขึ้นอยู่ทั่วไปในป่าเบญจพรรณหรือป่าผสมผลัดใบ ป่าดิบชื้น และป่าดิบเขา โดยบางชนิดมีการนำเข้ามาปลูกจนเป็นที่รู้จักกันโดยทั่วไป สำหรับในประเทศไทยพบไผ่อยู่ 16 สกุล 85 ชนิด

 


คุณประโยชน์ของไผ่

  • ใช้หน่อไผ่เป็นอาหาร ซึ่งเป็นแหล่งอาหารที่มีไฟเบอร์สูงอุดมไปด้วยแร่ธาตุที่ร่างกายต้องการ เช่น เหล็ก และ สังกะสี เป็นต้น
  • การใช้สอยในชีวิตประจำวัน โดยการจักสานเครื่องใช้ในครัวเรือนต่างๆ และสร้างที่อยู่อาศัย เป็นต้น
  • การสร้างรายได้เสริมให้แก่ครอบครัวในระดับท้องถิ่นจากจำหน่ายส่วนต่างๆ ของไผ่
  • ก่อให้เกิดการสร้างงาน ตั้งแต่ขั้นตอนการเก็บหาลำไผ่ การผลิตแปรรูปไม้ไผ่ และการขนส่งเครื่องแปรรูปต่างๆ
  • พัฒนาเป็นสินค้าส่งออก ทำรายได้ให้แก่ประเทศ
  • ช่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมหากมีการจัดการอย่างถูกต้อง เนื่องจากรากไผ่ช่วยในการรักษาโครงสร้างของดิน และใบไผ่ยังสามารถคืนชีวมวลกลับลงสู่ผืนดินเพิ่มความอุดมสมบูรณ์แก่ดินด้วย

ความหลากหลายและการกระจายตัวของไผ่

ไผ่ที่สำรวจพบในพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงทั้งหมด 21 แห่ง รวม 25 ชุมชน พบชนิดพันธุ์ไผ่ทั้งหมด 40 ชนิดพันธุ์ โดยเป็นไผ่ที่พบตามธรรมชาติ 29 ชนิด และไผ่ที่นำเข้ามาปลูก 11 ชนิด ซึ่งพื้นที่ที่พบความหลากหลายของชนิดพันธุ์ไผ่มากที่สุด 20 ชนิดพันธุ์ คือพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงวังไผ่ โดยพบไผ่ขมมีปริมาณมากที่สุด ลักษณะเป็นไผ่ลำเดียว ไม่แตกกอ และสามารถพบได้เพียงในพื้นที่วังไผ่เท่านั้น โดยไผ่แต่ละชนิดมีการกระจายตัวตามระดับความสูงของพื้นที่แตกต่างกัน บางชนิดสามารถพบได้ทุกพื้นที่สำรวจแต่บางชนิดพบได้แค่บางพื้นที่สำรวจ ดังนี้



จำนวนชนิดพันธุ์ไผ่ที่พบใน 25 ชุมชนของพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงทั้งหมด 21 แห่ง

ความสูงจากระดับน้ำทะเล (เมตร)


ชนิดไผ่ที่พบ


Share this:

“ไม้จันทน์หอม” ความหอมจากธรรมชาติที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์
งานวิจัย  เนื้อไม้สีน้ำตาลอ่อน แก่นสีน้ำตาลเข้ม เสี้ยนตรง เนื้อละเอียด เลื่อย ไสกบ ตบแต่งง่าย มีกลิ่นหอมเฉพาะตัว แม้จะเป็นไม้สด เมื่อนำไปเลื่อยมีกลิ่นหอมชัดเจน

“เจ้าแตรวง” ดอกไม้จากผืนป่าสู่การพัฒนาเป็นไม้กระถาง
งานวิจัย  เป็นไม้ล้มลุก สูงได้ถึง 2 เมตร มีหัวใต้ดินขนาด 5-6 เซนติเมตร ลักษณะหัวมีกลีบย่อยโดยรอบ ประมาณ 50 กลีบต่อหัว เนื้อในสีขาวอมเหลือง

ทั่วถึงและเท่าเทียม Leaving No one in Highlands Behind
งานวิจัย  การลดความเหลื่อมล้ำเป็นวาระสำคัญของการพัฒนาในระดับสากลที่องค์การสหประชาชาติกำหนดเป็นเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนลำดับที่ 10

นวัตกรรมการปลูกองุ่นบนพื้นที่สูงสำหรับเกษตรกรผู้สูงอายุ
งานวิจัย  องุ่นเป็นไม้ผลทางเลือกที่สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูงส่งเสริมให้เกษตรกรบนพื้นที่สูงปลูกเป็นอาชีพ เพราะเป็นพืชที่ให้ผลตอบแทนต่อพื้นที่สูง

เห็ดป่า.....หาได้ทุกปี..ไม่มีลด?
งานวิจัย  หากเราเพาะกล้าไม้และเติมเชื้อเห็ดแล้วนำไปปลูกทุกปี เมื่อเห็ดเริ่มมีเห็ดออกครั้งแรกแล้วเราจะสามารถเก็บเห็ดได้ต่อเนื่องทุกปี

ลดไร่หมุนเวียน ปรับระบบเกษตรที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม คู่วิถีคนอยู่ร่วมกับป่า
งานพัฒนาพื้นที่สูง  วิถีของเกษตรกรบ้านห้วยน้ำใส มีพื้นที่สำหรับหมุนเวียนในการทำเกษตรไม่น้อยกว่า 3-4 แปลงต่อครัวเรือน

ชีวิตสังคมผึ้งบ่งบอกความอุดมสมบูรณ์ของป่า
งานวิจัย  ผึ้งมีความสำคัญ ในระบบนิเวศทางธรรมชาติเพราะ ผึ้ง เป็นตัวแพร่กระจายเกสรพืช ช่วยทำให้เกิดการผสมพันธุ์ของพืชในป่าและในการเกษตร

ดูทั้งหมด