'ไผ่' ความหลากหลายในวิถีชุมชน

งานวิจัย  2 สิงหาคม 2560 อ่าน: 661 ครั้ง



ไผ่ เป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าต่อการดำรงชีวิตของคนไทยมาช้านาน ซึ่งทุกส่วนของไผ่ตั้งแต่ราก ลำต้น ไปจนถึงยอด สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ทั้งสิ้น ไม่ว่าจะใช้หน่อไผ่สำหรับบริโภคเป็นอาหาร ลำไผ่ใช้ในการก่อสร้าง ใช้ทำเครื่องเรือน เฟอร์นิเจอร์ ใบไผ่ใช้ห่อขนม รากไผ่ทำให้เกิดความอุดมสมบูรณ์แก่ดิน หรือแม้กระทั่งใช้เป็นยารักษาโรค

นอกจากนั้นไผ่ยังมีความสำคัญต่อวิถีของชุมชนในแง่ของพิธีกรรมบางอย่างด้วย ซึ่งความหลากหลายของไผ่ในแต่ละพื้นที่นอกจากจะผ่านการคัดเลือกโดยธรรมชาติแล้วยังต้องผ่านการคัดเลือกโดยสังคมและวัฒนธรรม รวมถึงการให้ความสำคัญทางด้านเศรษฐกิจของชุมชนด้วย ทำให้ไผ่บางชนิดมีปริมาณที่น้อยลงหรือสูญหายไป จึงนับได้ว่าไผ่มีความสำคัญในแง่เศรษฐกิจ-สังคมต่อคนไทยในชนบท ดังนั้น การสำรวจความหลากหลายของชนิดพันธุ์ไผ่และการนำไผ่มาใช้ประโยชน์ของชุมชนโดยเฉพาะในพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง สามารถใช้เป็นข้อมูลในการส่งเสริมการปลูกป่าชาวบ้านเพื่อการใช้ประโยชน์ รวมถึงหาแนวทางในการรักษาความหลากหลายของชนิดพันธุ์ไผ่ไว้

ไผ่ที่พบในปัจจุบันของประเทศไทย ขึ้นอยู่ทั่วไปในป่าเบญจพรรณหรือป่าผสมผลัดใบ ป่าดิบชื้น และป่าดิบเขา โดยบางชนิดมีการนำเข้ามาปลูกจนเป็นที่รู้จักกันโดยทั่วไป สำหรับในประเทศไทยพบไผ่อยู่ 16 สกุล 85 ชนิด

 


คุณประโยชน์ของไผ่

  • ใช้หน่อไผ่เป็นอาหาร ซึ่งเป็นแหล่งอาหารที่มีไฟเบอร์สูงอุดมไปด้วยแร่ธาตุที่ร่างกายต้องการ เช่น เหล็ก และ สังกะสี เป็นต้น
  • การใช้สอยในชีวิตประจำวัน โดยการจักสานเครื่องใช้ในครัวเรือนต่างๆ และสร้างที่อยู่อาศัย เป็นต้น
  • การสร้างรายได้เสริมให้แก่ครอบครัวในระดับท้องถิ่นจากจำหน่ายส่วนต่างๆ ของไผ่
  • ก่อให้เกิดการสร้างงาน ตั้งแต่ขั้นตอนการเก็บหาลำไผ่ การผลิตแปรรูปไม้ไผ่ และการขนส่งเครื่องแปรรูปต่างๆ
  • พัฒนาเป็นสินค้าส่งออก ทำรายได้ให้แก่ประเทศ
  • ช่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมหากมีการจัดการอย่างถูกต้อง เนื่องจากรากไผ่ช่วยในการรักษาโครงสร้างของดิน และใบไผ่ยังสามารถคืนชีวมวลกลับลงสู่ผืนดินเพิ่มความอุดมสมบูรณ์แก่ดินด้วย

ความหลากหลายและการกระจายตัวของไผ่

ไผ่ที่สำรวจพบในพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงทั้งหมด 21 แห่ง รวม 25 ชุมชน พบชนิดพันธุ์ไผ่ทั้งหมด 40 ชนิดพันธุ์ โดยเป็นไผ่ที่พบตามธรรมชาติ 29 ชนิด และไผ่ที่นำเข้ามาปลูก 11 ชนิด ซึ่งพื้นที่ที่พบความหลากหลายของชนิดพันธุ์ไผ่มากที่สุด 20 ชนิดพันธุ์ คือพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงวังไผ่ โดยพบไผ่ขมมีปริมาณมากที่สุด ลักษณะเป็นไผ่ลำเดียว ไม่แตกกอ และสามารถพบได้เพียงในพื้นที่วังไผ่เท่านั้น โดยไผ่แต่ละชนิดมีการกระจายตัวตามระดับความสูงของพื้นที่แตกต่างกัน บางชนิดสามารถพบได้ทุกพื้นที่สำรวจแต่บางชนิดพบได้แค่บางพื้นที่สำรวจ ดังนี้



จำนวนชนิดพันธุ์ไผ่ที่พบใน 25 ชุมชนของพื้นที่โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงทั้งหมด 21 แห่ง

ความสูงจากระดับน้ำทะเล (เมตร)


ชนิดไผ่ที่พบ

 
 
เขียน / เรียบเรียงเรื่องโดย:
นางสาวกมลทิพย์ เรารัตน์

Share this:

ทรัพย์สินทางปัญญา
งานวิจัย  ปัจจุบันทรัพย์สินทางปัญญาที่ สวพส. ยื่นขอรับความคุ้มครองไปแล้วมีทั้งหมด 99 รายการ

การผลิตสมุนไพรชงดื่ม
งานวิจัย  การผลิตสมุนไพรในรูปแบบชาชงดื่ม เป็นที่นิยมอย่างแพร่หลายในกลุ่มผู้บริโภคสมุนไพร นอกจากจะดื่มง่าย ยังช่วยบำรุงสุขภาพ

ผักพื้นบ้าน...อาหารเป็นยา...รักษาสุขภาพ
งานวิจัย  แกงแคเป็นอาหารภาคเหนือที่นิยมกันมากชนิดหนึ่ง เป็นแกงรวมผักหลายชนิด มีคุณค่าทางโภชนาการสูง ผักที่ใช้สามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามฤดูกาล

หวายบนพื้นที่สูง
งานวิจัย  ชุมชนบนพื้นที่สูงในภาคเหนือมีการใช้ประโยชน์จากหวายซึ่งเป็นพืชท้องถิ่นในแง่การบริโภคและใช้สอยภายในครัวเรือน

“ข้าว ป่า น้ำ คน” บนความเพียงพอ..ที่พอเพียง
งานพัฒนาพื้นที่สูง  เสียงลุงติ๊บที่บอกว่า “เฮาบ่มีเงินมีทอง แต่เฮามีข้าวมีน้ำเลี้ยงอาจารย์ มาที่นี่บ่ต้องกลัวอด บ่ต้องกลัวอยาก”

เห็ดกินได้และเห็ดพิษ
งานวิจัย  เมื่อเริ่มเข้าสู่ฤดูฝนเราจะพบว่ามีเห็ดมากมายหลายชนิดถูกนำออกมาวางขายตามข้างทางหรือในตลาด มีทั้ง เห็ดห้า (ตับเต่า) เห็ดโคน เห็ดถอบ (เห็ดเผาะ) เห็ดแดง เห็ดหล่ม เห็ดขมิ้น เห็ดไข่

ดูทั้งหมด