เมื่อก่อนก็ต้องเผา…ไม่เผาก็ไม่มีที่ปลูก

          การเปลี่ยนแปลงนี้เกิดขึ้นภายใต้การสนับสนุนของ สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) หรือ สวพส. ที่บูรณาการความร่วมมือกับหน่วยงานในพื้นที่ ขับเคลื่อนการพัฒนาเกษตรในโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงวาวี อำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย โดยมุ่งเน้นการปรับเปลี่ยนวิถีการผลิตของเกษตรกรไปสู่ระบบที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม 

          หนึ่งในแนวทางสำคัญคือการถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านการผลิตปุ๋ยหมักจากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร ผ่านแหล่งเรียนรู้ในชุมชน ที่เปิดโอกาสให้เกษตรกรได้ทดลองปฏิบัติจริง และปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทพื้นที่ของตนเอง สามารถช่วยลดการเผาและยังช่วยเพิ่มมูลค่าให้กับวัสดุเหลือใช้ ลดต้นทุนการผลิต และเสริมความมั่นคงให้กับระบบเกษตรในระยะยาว 

          นอกจากนี้ เครื่องมือที่ถูกนำมาใช้คือ “ไบโอชาร์” หรือถ่านชีวภาพ ซึ่งผลิตจากวัสดุทางการเกษตรผ่านกระบวนการเผาแบบจำกัดออกซิเจน ไบโอชาร์มีคุณสมบัติช่วยปรับปรุงโครงสร้างดิน เพิ่มความสามารถในการอุ้มน้ำและธาตุอาหาร รวมถึงเป็นแหล่งอาศัยของจุลินทรีย์ที่เป็นประโยชน์ เมื่อใช้ร่วมกับปุ๋ยหมัก ไบโอชาร์ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และมีส่วนสำคัญในการกักเก็บคาร์บอนในดิน ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในระดับพื้นที่ ซึ่งเป็นทางเลือกใหม่ให้กับเกษตรกร ให้สามารถจัดการทรัพยากรในพื้นที่ของตนเองได้อย่างคุ้มค่า และลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมไปพร้อมกัน 

          จากเศษวัสดุที่เคยถูกมองว่าเป็นภาระ วันนี้กำลังกลายเป็นทรัพยากรสำคัญในการฟื้นฟูดินและสร้างมูลค่าเพิ่มในภาคการเกษตรบนพื้นที่สูง และในอีกด้านหนึ่ง นี่อาจเป็นคำตอบระยะยาวของการแก้ปัญหาฝุ่น PM2.5 ที่ไม่ได้เริ่มต้นจากการ “ห้าม” แต่เริ่มจากการทำให้การเผาไม่ใช่ทางเลือกที่จำเป็นอีกต่อไป