สวพส. ร่วมกับภาคีเครือข่าย พัฒนาพื้นที่สูงอำเภอเฉลิมพระเกียรติ จ.น่าน


จากจุดเริ่มต้นของการพัฒนา พ.ศ. 2566 สู่การต่อยอดความสำเร็จ สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) หรือ สวพส. เดินหน้าขับเคลื่อนงานพัฒนาภายใต้โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง พื้นที่พิเศษอำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดน่าน โดยบูรณาการความร่วมมือกับองค์การบริหารส่วนตำบลห้วยโก๋น และหน่วยงานภาคีเครือข่ายในพื้นที่ มุ่งแก้ไขปัญหาความยากจนและพัฒนาคุณภาพชีวิตของเกษตรกรอย่างตรงจุด
บ้านห้วยดง หมู่ที่ 3 ตำบลห้วยโก๋น อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดน่าน เป็นชุมชนของพี่น้องชาติพันธุ์ลัวะ จำนวนกว่า 77 หลังคาเรือน ตั้งอยู่ในพื้นที่ชายแดนติดกับ สปป.ลาว มีสภาพภูมิประเทศเป็นภูเขาสูงชัน ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ปลูกข้าวไร่ ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ และมันสำปะหลัง แต่ยังประสบปัญหาการขาดแคลนน้ำ ความยากจน และขาดทางเลือกในการประกอบอาชีพที่สร้างรายได้อย่างมั่นคง


ในปี พ.ศ. 2566 สวพส. ได้เริ่มเข้าสำรวจและวางแผนพัฒนาพื้นที่ โดยนำแนวทางการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงและบทเรียนความสำเร็จจากพื้นที่ต่าง ๆ ในจังหวัดน่าน มาประยุกต์ใช้ เพื่อพัฒนาบ้านห้วยดงให้เป็นพื้นที่ต้นแบบการแก้ไขปัญหาความยากจนแบบพุ่งเป้า โดยมุ่งเน้นการพัฒนา 4 ด้านสำคัญ ได้แก่
1. พัฒนาแหล่งน้ำ เพื่อให้เพียงพอต่อการอุปโภคบริโภคและการเกษตร โดยประสานความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
2. เพิ่มมูลค่าพืชและทรัพยากรท้องถิ่น ทั้งข้าวพื้นเมือง ต๋าว และการพัฒนาปศุสัตว์
3. ยกระดับคุณภาพพืชเดิม ส่งเสริมการผลิตตามมาตรฐาน GAP เช่น เงาะ และกล้วยน้ำว้า
4. สร้างทางเลือกอาชีพใหม่ ด้วยพืชที่มีศักยภาพและมูลค่าสูง เช่น กาแฟโรบัสต้า องุ่น อะโวกาโด ผักในโรงเรือน ได้แก่ พริกหวาน มะเขือเทศเชอร์รี่ บัตเตอร์นัต และพืชตระกูลถั่ว เพื่อเพิ่มความหลากหลายของผลผลิตและลดการพึ่งพาพืชเชิงเดี่ยว


ปัจจุบันที่นี่มีเกษตรกรผู้นำร่วมขับเคลื่อนการพัฒนาและพัฒนาแปลงตัวอย่างในพื้นที่ จำนวนกว่า 13 ราย หนึ่งในนั้นคือ พี่วัชรา ท้าวคาม เกษตรกรที่นำองค์ความรู้จากการศึกษาดูงานในพื้นที่บ่อเกลือและแม่จริม เมื่อปี 2566 มาปรับใช้และต่อยอดในแปลงเกษตรของตนเอง โดยมุ่งพัฒนาระบบเกษตรที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ส่งเสริมพืชเศรษฐกิจมูลค่าสูง โดยเฉพาะกาแฟโรบัสต้า ลดการเผา และสร้างรายได้จากกิจกรรมการเกษตรที่หลากหลายตลอดทั้งปี


จากแปลงเกษตรของเกษตรกรผู้นำ กำลังต่อยอดสู่การเป็นแหล่งเรียนรู้และแปลงต้นแบบให้แก่เกษตรกรในชุมชน ขยายผลไปสู่ชุมชนอื่นในอำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดน่าน เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และนำแนวทางการพัฒนาไปปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของแต่ละพื้นที่


การพัฒนาพื้นที่สูงไม่ใช่เพียงการส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกพืชชนิดใหม่ แต่คือการสร้างทางเลือกในการประกอบอาชีพ เพิ่มมูลค่าผลผลิตจากพื้นที่เดิม ลดการพึ่งพาพืชเชิงเดี่ยว และปรับเปลี่ยนระบบเกษตรให้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยเชื่อมโยงองค์ความรู้ เทคโนโลยี การผลิต และตลาดเข้าด้วยกัน เพื่อสร้างความมั่นคงทางอาชีพและยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรอย่างยั่งยืน

