อุดมการณ์ สานชุมชนบนพื้นที่สูง “สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง”

23 พฤษภาคม 2561 อ่าน: 564 ครั้ง

 

          หากย้อนเวลากลับไปเมื่อหลายสิบปีก่อนป่าไม้บนพื้นที่สูงทางภาคเหนือของประเทศไทยที่เป็นแหล่งต้นน้ำลำธารที่สำคัญ ได้ถูกทำลายลงแทนที่ด้วยการปลูกพืชไร่ การทำไร่เลื่อนลอย และปลูกฝิ่น ชาวไทยภูเขาเหล่านั้นที่มีฐานะยากจน ขาดการศึกษา และขาดความรู้เรื่องการเกษตรอย่างถูกวิธี

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ทรงเสด็จเยี่ยมราษฎรชาวเขาบนดอยสูงทางภาคเหนือของประเทศไทย เมื่อปีพุทธศักราช 2512 ได้เห็นถึงปัญหาที่เกิดขึ้น ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมจัดตั้งโครงการหลวงเพื่อพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่ของชาวเขา ลดการปลูกฝิ่น รวมทั้งอนุรักษ์ฟื้นฟูป่าต้นน้ำลำธาร

          ตลอดระยะเวลากว่า 49 ปีที่ผ่านมา พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9 สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร และพระบรมวงศานุวงศ์ทุกพระองค์ เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมราษฎรในพื้นที่โครงการหลวงเรื่อยมา ทำให้เกษตรกรชาวไทยภูเขามีขวัญและกำลังใจในการประกอบอาชีพทางการเกษตรโดยการปลูกพืชเมืองหนาวแทนการปลูกฝิ่นและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ตลอดจนมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในพื้นที่ปฏิบัติงานของโครงการหลวง 6 จังหวัดภาคเหนือ ประกอบด้วย จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน ลำพูน พะเยา และจังหวัดตาก  ทำให้ทุกวันนี้ไม่มีการปลูกฝิ่นในพื้นที่โครงการหลวงซึ่งสามารถแก้ปัญหาเรื่องฝิ่นจนเป็นที่ยอมรับจากองค์กรโลกและได้รับรางวัลแมกไซไซ สาขาส่งเสริมความเข้าใจอันดีระหว่างประเทศ ในปีพ.ศ.2531 เป็นแบบอย่างให้หลายประเทศ เช่น เมียนมา สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ภูฏาน ได้นำหลักการไปใช้แก้ปัญหาของประเทศตนเอง 

          รัฐบาลจึงมีนโยบายที่จะสนับสนุนงานและขยายผลงานของมูลนิธิโครงการหลวงในการพัฒนาเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม บนพื้นที่สูงของประเทศไทยให้กว้างขวางยิ่งขึ้น ครอบคลุมพื้นที่ 65.92 ล้านไร่ ใน 20 จังหวัด ซึ่งพื้นที่สูงส่วนใหญ่เป็นป่าต้นน้ำลำธารมีการคมนาคมที่ยากลำบาก ทำให้หน่วยงานของรัฐเข้าไปดำเนินงานได้ไม่ทั่วถึง

          คณะรัฐมนตรีจึงมีมติเมื่อวันที่ 15 ตุลาคม พ.ศ.2548 ให้จัดตั้งสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) หรือ สวพส. ขึ้น โดยมีภารกิจในการส่งเสริมและสนับสนุนงานวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง การพัฒนาและเสริมสร้างนักวิจัย ให้บริการด้านการให้คําปรึกษา การถ่ายทอดเทคโนโลยีและการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน การแลกเปลี่ยนผลงานวิชาการในระดับนานาชาติ และการสนับสนุนงานโครงการหลวง เพื่อขยายผลงานโครงการหลวงให้เกิดประโยชน์อย่างกว้างขวางในการปฏิบัติงานบนพื้นที่สูงที่ห่างไกลและทุรกันดาร ตลอดจนการพัฒนาอุทยานหลวงราชพฤกษ์ให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการเกษตร ความหลากหลายทางชีวภาพ และการอนุรักษ์พันธุ์พืช การดำเนินงานวิจัยของ สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูงนั้น มุ่งเน้นการวิจัยเพื่อเสริมสร้างประสิทธิภาพการผลิตและการตลาด การฟื้นฟูและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม การสร้างมูลค่าเพิ่มแก่ภูมิปัญญาท้องถิ่นและความหลากหลายทางชีวภาพ การวิจัยด้านสังคม  การวิจัยเพื่อกำหนดนโยบายและกลยุทธ์การพัฒนาที่เหมาะสมกับสภาพแวดล้อม และรองรับการเปลี่ยนแปลงในอนาคต รวมทั้งการนำผลงานวิจัยไปใช้ประโยชน์เพื่อสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน

          จากปัญหาความยากจน และขาดความรู้เรื่องการเกษตรที่เหมาะสม สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง ได้นำองค์ความรู้ของโครงการหลวงไปขยายผลเพื่อพัฒนาพื้นที่สูงอื่น ภายใต้ “โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง” ซึ่งครอบคลุม 374 กลุ่มบ้าน ใน 8 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดเชียงใหม่ เชียงราย น่าน ตาก พิษณุโลก แม่ฮ่องสอน กำแพงเพชร และจังหวัดกาญจนบุรี โดยเริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2548 เน้นการทำงานร่วมกับชุมชน สนับสนุนและส่งเสริมให้ชุมชนสามารถปรับใช้องค์ความรู้ของโครงการหลวงและงานวิจัยของ สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง ให้สอดคล้องกับสภาพภูมิสังคมของชุมชน และส่งเสริมชุมชนให้เป็นแหล่งเรียนรู้การพัฒนาพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน รวมทั้งสร้างผู้นำชุมชนและเกษตรกรผู้รู้ ตลอดจนการอนุรักษ์ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพ และเพื่อให้การดำเนินงานเป็นองค์การเครือข่ายภาคีร่วมทางสถาบันวิจัยและพัฒนาบนพื้นที่สูง ยังมีการดำเนินงาน “โครงการถ่ายทอดองค์ความรู้โครงการหลวงและพัฒนาศักยภาพชุมชนบนพื้นที่สูง” ร่วมกับกรมการศึกษานอกระบบ กระทรวงศึกษาธิการ โดยอาศัยกลไกของครู ศศช. ในการขยายผลองค์ความรู้ของโครงการหลวงให้กว้างขวางและสามารถครอบคลุมพื้นที่สูง 785 กลุ่มบ้าน ใน 14 จังหวัด ซึ่งเป็นการจัดกระบวนการเรียนรู้ของครู ศศช. ทั้งทฤษฎีและการปฏิบัติจริงผ่านสื่อรูปแบบต่างๆ เพื่อให้เข้าใจง่ายและผู้เรียนรู้สามารถนำไปปรับใช้ในวิถีชีวิตของตนได้

          ถึงแม้ว่าจะมีการแก้ปัญหาเรื่องพืชเสพติดในหลายพื้นที่ที่ผ่านมาซึ่งได้ผลเป็นที่น่าพอใจแต่ก็ยังมีอีกหลายพื้นที่ที่อยู่หางไกลยังมีปัญหาการลักลอบปลูกฝิ่น สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด เข้าไปดำเนินการเพื่อพัฒนาและส่งเสริมอาชีพให้กับเกษตรกรบนพื้นที่สูงโดยอาศัยฐานองค์ความรู้ของโครงการหลวงในการดำเนินงาน ภายใต้ “โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงเพื่อแก้ปัญหาพื้นที่เฉพาะ” ครอบคลุม 113 กลุ่มบ้าน ใน 2 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดเชียงใหม่ และแม่ฮ่องสอน

          ทั้งนี้การแก้ปัญหาความยากจน ในพื้นที่ทำกินและปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อมบนพื้นที่สูง  ในปี พ.ศ. 2549 สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง ได้มีการบูรณาการร่วมกับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ดำเนิน “โครงการรักษ์น้ำเพื่อพระแม่ของแผ่นดิน” เพื่อสนองพระราชเสาวนีย์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9 โดยทรงมีพระราชประสงค์ให้พสกนิกรที่อาศัยอยู่บนพื้นที่สูงครอบคลุม 126 กลุ่มบ้าน ใน 7 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดเชียงใหม่  แม่ฮ่องสอน เชียงราย น่าน อุตรดิตถ์ จังหวัดพิษณุโลกและจังหวัดเลย ได้ตระหนักถึงความสำคัญของ ดิน น้ำและป่า ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำลำธาร และสามารถดำรงชีพอยู่กับป่าได้อย่างเหมาะสมและยั่งยืน

          อีกหนึ่งภารกิจงานของสถาบัน นั้นก็คือ การพัฒนาอุทยานหลวงราชพฤกษ์ ให้เป็นแหล่งความรู้ที่สำคัญในการเผยแพร่พระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร เป็นแหล่งความรู้ด้านพืชสวน ความหลากหลายทางชีวภาพ และเป็นศูนย์รวมของการพบปะแลกเปลี่ยนซื้อขายผลผลิตของโครงการต่างๆจากยอดดอยถึงมือผู้บริโภคโดยตรง ตลอดจนเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรและธรรมชาติที่สำคัญของประเทศ รวมถึงเป็นสถานที่จัดกิจกรรมและนิทรรศการทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับประเทศ และระดับนานาชาติ

          การดำเนินงานของสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง ได้น้อมนำเอาหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง และหลักการทำงานของมูลนิธิโครงการหลวง  โดยใช้หลักการและองค์ความรู้โครงการหลวงเป็นต้นแบบในการวิจัยและพัฒนาการทำงานอย่างมีแบบแผน มีแนวคิด สร้างความเข้มแข็งและการทำงานร่วมกับชุมชนให้สามารถคิดและวางแผนเองได้ โดยการพัฒนาเกษตรกรผู้นำ หรือ smart farmer มีการนำองค์ความรู้ด้านเทคโนโลยีการแปรรูป และการทำตลาดเองควบคู่กันไป สู่การขับเคลื่อนการทำเกษตรยุคไทยแลนด์ 4.0 อาศัยปัจจัยเสริมจากหน่วยงานภาครัฐ และร่วมบูรณาการการปฏิบัติงานกับภาคส่วนต่างๆ ในพื้นที่ครบทุกมิติทั้งเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และโครงสร้างพื้นฐาน เพื่อให้เกิดเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ของชุมชนบนพื้นที่สูง

          จากการทำงานอย่างต่อเนื่องและทุ่มเท ของเจ้าหน้าที่สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง ทำให้ชุมชนบนที่สูงมีชีวิตที่เปลี่ยนแปลงไป มีอาชีพที่มั่นคง มีรายได้ที่เพิ่มขึ้น และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ทำให้เวลาในแต่ละวันเป็นเวลาที่มีค่า มีความหมาย และที่สำคัญชุมชนบนพื้นที่สูงเหล่านี้กลายเป็นชุมชนที่มีบทบาทในการอนุรักษ์ ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม    

          สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง จะยังคงเดินหน้าปฏิบัติหน้าที่อย่างจริงจัง เพื่อให้ชุมชนบนพื้นที่สูงของประเทศไทย มีคุณภาพชีวิตและสิ่งแวดล้อมที่ดีเพื่อการพัฒนาพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน และขอขอบคุณมูลนิธิโครงการหลวงและทุกหน่วยงานที่ให้การสนับสนุนการปฏิบัติงานด้วยดีตลอดมา

 

Share this:

จัดทำแผนปฏิบัติงานแบบบูรณาการของโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2562

สวพส. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่องการจัดทำแผนปฏิบัติงานแบบบูรณาการของโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2562 ณ ห้องราชพฤกษ์ อาคารนิทรรศการ 1 อุทยานหลวงราชพฤกษ์ ตำบลแม่เหียะ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ โดยมี ดร. ศิริพงศ์ หังสพฤกษ์ ที่ปรึกษาด้านการวางแผนและพัฒนาการเกษตร เป็นประธานเปิดงาน

กิจกรรมการให้ความรู้ด้านหลักธรรมาภิบาลและผลประโยชน์ทับซ้อนแก่เจ้าหน้าที่ของสถาบัน

สวพส. จัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการเสริมสร้างการบูรณาการและวัฒนธรรมองค์กร ณ โรงแรมกรีนเนอรี่รีสอร์ท เขาใหญ่ อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา

การประชุมเชิงปฏิบัติการ การจัดทำแผนปฏิบัติงานเชิงบูรณาการ ในพื้นที่ศูนย์พัฒนาโครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2562

พลเอกกัมปนาท รุดดิษฐ์ องคมนตรี ประธานคณะกรรรมการบริหาร มูลนิธิโครงการหลวง เป็นประธานในการประชุมเชิงปฏิบัติการ การจัดทำแผนปฏิบัติงานเชิงบูรณาการในพื้นที่ศูนย์พัฒนาโครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2562 เพื่อให้การปฏิบัติงานด้านต่าง ๆ

การจัดทำแผนปฏิบัติงานของศูนย์พัฒนาโครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2562

พลเอกกัมปนาท รุดดิษฐ์ องคมนตรี ประธานกรรรมการบริหาร มูลนิธิโครงการหลวง เป็นประธานในการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่อง “การจัดทำแผนปฏิบัติงานของศูนย์พัฒนา โครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2562” ณ ห้องประชุมอุทยานหลวงราชพฤกษ์ ต.แม่เหียะ อ.เมือง จ.เชียงใหม่

เกษตรผู้นำตัวอย่าง นายจอมทอง วนานันท์กุล

เกษตรกรที่มุ่งมั่นและทุ่มเทให้กับการเกษตรและพร้อมเรียนรู้ทุกอย่างจนทุกวันนี้ นายจอมทอง แห่งหมู่บ้านตอปล้าเด สามารถสร้างผลผลิตจากการปลูกผักและการเลี้ยงสัตว์ ซึ่งสร้างเป็นอาชีพที่ดีกว่าการปลูกอ้อยในอดีต

สวพส. มุ่งมั่น สืบสาน รักษา ต่อยอด เพื่อการพัฒนาบนพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน

สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) หรือ สวพส. มีภารกิจหลักในการวิจัยและพัฒนา เพื่อสนับสนุนงานโครงการหลวง และนำองค์ความรู้โครงการหลวงไปขยายผลสู่ชุมชนบนพื้นที่สูงให้ได้รับการพัฒนาทั้งทางด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนบนพื้นที่สูง ให้เกิดผลสัมฤทธิ์อย่างยั่งยืน สนองพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ

การผลิตปุ๋ยหมักแบบไม่พลิกกลับกองอย่างง่าย

ปกติในไร่นาของเกษตรกรหลังจากการเก็บเกี่ยวผลผลิตจะมีเศษพืชเหลืออยู่เป็นจำนวนมาก โดยปกติแล้วเกษตรกรจะทำการเผาทิ้ง เพื่อเตรียมปลูกพืชชนิดอื่นต่อ ทำให้เกิดผลกระทบมากมาย เช่น หมอกควันพิษ ไฟป่า และยังสูญเสียธาตุอาหารในดินอีกด้วย ดังนั้นการทำปุ๋ยหมักแบบไม่พลิกกลับกองจึงเป็นอีกแนวทางหนึ่งที่ช่วยแก้ไขปัญหาที่เกิดจากการเผาได้ และยังได้ปุ๋ยหมักที่สามารถนำมาใช้ในการปรับปรุงบำรุงดินอีกทางหนึ่งด้วย

ผู้นำเกษตรกรในการพัฒนาพื้นที่สูงตามแนวทาง สวพส.

สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) ได้ดำเนินงานพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูง โดยมีเป้าหมายเพื่อพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูงให้เกิดการพัฒนาอย่างสมดุลทั้งด้าน เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม มุ่งเน้นการพัฒนาคนและการบริหารจัดการด้านการเกษตร โดยมีแนวคิดสำคัญในการพัฒนาเกษตรกรให้เป็นเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) เพื่อรองรับการเกษตรยุค 4.0 โดยใช้กระบวนการเรียนรู้ในด้านต่างๆ เป็นเครื่องมือในการขับเคลื่อนการพัฒนาอย่างมีประสิทธิภาพ

หอคำหลวง ศูนย์เรียนรู้ “ศาสตร์พระราชา ใต้ร่มพระบารมี พระมหากษัตริย์ไทย”

“หอคำหลวง” เป็นส่วนแสดงสำคัญและยิ่งใหญ่ที่สุดในอุทยานหลวงราชพฤกษ์ เป็นพื้นที่จัดแสดงส่วนกลางที่โดดเด่นและสง่างามที่สุด สร้างเพื่อจัดแสดงพระอัจฉริยภาพด้านการเกษตร ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ผู้ทรงเป็นกษัตริย์นักการเกษตรเอกของโลก และเพื่อเฉลิม พระเกียรติฯ แด่พระองค์ผู้เป็น พระมหากษัตริย์ที่ทรงอัจฉริยภาพและทรงครองสิริราชสมบัติยาวนานที่สุดในโลก

โครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง พัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูง สู่ความยั่งยืนบนพื้นฐานของความพอเพียง

สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) มีภารกิจสำคัญในการสนับสนุนการวิจัยและพัฒนาเพื่อสนับสนุนงานโครงการหลวง โดยมีแนวทางการพัฒนาครอบคลุมทั้งด้านบริบทของโลกและเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงไป รวมทั้งจะใช้พื้นที่ลุ่มน้ำเป็นขอบเขตในการจัดทำแผ่นแม่บทฯ เพื่อการพัฒนาที่เน้นความสมดุลในมิติทั้งทางด้านเศรษฐกิจ สังคมและทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ดูทั้งหมด