โครงการวิจัยการฟื้นฟูแหล่งอาหาร (Food Bank) และความหลากหลายทางชีวภาพของชุมชนบนพื้นที่สูง

17 มกราคม 2561 อ่าน: 905 ครั้ง

          ปัจจุบันพื้นที่ป่าของประเทศไทยลดลงไปเป็นจำนวนมาก เป็นเหตุให้พันธุกรรมที่เป็นประโยชน์ในอดีตบางประเภทลดน้อยลงไปหรือบางชนิดสูญพันธุ์ไปก็มี ทำให้ความเป็นประโยชน์จากป่าที่ใช้เพื่อเป็นแหล่งอาหาร ยา สมุน ไพร และพลังงานลดลง การฟื้นฟูสภาพความสมบูรณ์ของป่าด้วยการเพิ่มพันธุกรรมที่เป็นประโยชน์และเป็นความต้องการของชุมชนเข้าสู่ป่า จะเป็นการช่วยเร่งให้เกิดการเจริญเติบโต แพร่พันธุ์ได้เร็วและเพิ่มมากขึ้น ซึ่งถ้าชุมชนมีการจัดการที่ดีเพื่อช่วยหล่อเลี้ยงให้พันธุกรรมเหล่านั้นเป็นแหล่งแพร่พันธุ์อย่างต่อเนื่อง ในที่สุดความหลากหลายทางชีวภาพที่เป็นประโยชน์ต่างๆเหล่านั้นก็จะเกิดเป็นความอุดมสมบูรณ์

           โครงการวิจัยการฟื้นฟูแหล่งอาหาร (Food Bank) และความหลากหลายทางชีวภาพของชุมชนบนพื้นที่สูง หนึ่งในโครงการของสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน)  ดำเนินการต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2550 ภายใต้หลักการของโครงการธนาคารอาหารชุมชน (Food Bank) ตามพระราชดำริ โดยเป็นการศึกษาวิจัยเชิงปฏิบัติการอย่างมีส่วนร่วมกับ 54 ชุมชน ในพื้นที่โครงการขยายผลโครงการหลวง และโครงการรักษ์น้ำเพื่อพระแม่ของแผ่นดิน ใน 7 จังหวัด ได้แก่เชียงใหม่ เชียงราย น่าน แม่ฮ่องสอน พิษณุโลก อุตรดิตถ์ และกาญจนบุรี โดยมีทีมนักวิจัยเข้าสำรวจพืช ผัก ที่เป็นประโยชน์และเป็นความต้องการของชุมชน สนับสนุนชุมชนในการรวบรวมส่วนขยายพันธุ์ โดยหลีกเลี่ยงการทำลายพ่อแม่พันธุ์ แล้วนำกลับไปเพาะเลี้ยง ขยายพันธุ์ในโรงเรือน พื้นที่ครัวเรือน เพื่อเป็นคลังชีวภาพของชุมชน  มุ่งเน้นการฟื้นฟูพืชอาหาร สมุนไพร และพลังงานในท้องถิ่น ทั้งที่สูญหาย ใกล้สูญหาย หรือยังมีอยู่ให้กลับคืนสู่ธรรมชาติ ตลอดจนการพัฒนาต่อยอดองค์ความรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อการใช้ประโยชน์อย่างต่อเนื่องและยั่งยืน และพัฒนาชุมชนต้นแบบ ที่สามารถสร้างรายได้จากการอนุรักษ์และฟื้นฟูแหล่งอาหารและความหลากหลายทางชีวภาพ มีแหล่งอาหารและยาสมุนไพรสำหรับใช้ประโยชน์อย่างเพียงพอและลดการพึ่งพาจากภายนอก เกิดกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างเครือข่ายชุมชน และขยายผลสู่ชุมชนบนพื้นที่สูงอื่นต่อไป

          ในช่วงเริ่มโครงการมา ได้เข้าดำเนินงานใน 31 พื้นที่ 54 ชุมชน 8 ชนเผ่า ได้แก่ ชนพื้นเมือง กะเหรี่ยง ม้ง เย้า อาข่า ปะหล่อง ไทยใหญ่ และลั๊วะ ได้รวบรวมองค์ความรู้และภูมิปัญญาการใช้ประโยชน์จากพืชท้องถิ่นบนพื้นที่สูง จำนวน 1,262 ชนิด ซึ่งประกอบด้วย พืชอาหาร สมุนไพร พืชพลังงาน พืชให้สีย้อมธรรมชาติ พืชพิษ พืชใช้สอยอื่นๆ โดยบางชนิดนั้นเป็นพืชหายากหรือใกล้สูญหาย เช่น ตีนฮุ้งดอย  หวายหนามเกี้ยว  ขมิ้นต้น  หงส์ผาคำ โลงเลง คานหาน และมะกิ้ง ฯลฯ โดยทางโครงการได้อนุรักษ์และชี้ให้เห็นถึงความสำคัญเพื่อให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการรักษาและขยายพันธุ์ปัจจุบันมีการขยายพันธุ์และปลูกฟื้นฟูพืชท้องถิ่นเพื่อเป็นแหล่งอาหาร  สมุนไพร และพลังงานใน 41 ชุมชน รวม 890 ชนิด แบ่งเป็นพื้นที่ป่าธรรมชาติ 1,032 ไร่ และพื้นที่สวนหลังบ้าน 110 ครัวเรือน จำนวน 70 ไร่  เช่น ผักหวานป่า ผักหวานบ้าน เต่าร้าง ต้างหลวง หวาย เชียงดา ผักเฮือด ผักฮาก มะขม ลูกเนียง ตองหอม และเฮาะที เป็นต้น

นางสาวจารุณี   ภิลุมวงค์     

นักวิชาการ สำนักวิจัย

สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง

Share this:

จัดทำแผนปฏิบัติงานแบบบูรณาการของโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2562

สวพส. จัดประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่องการจัดทำแผนปฏิบัติงานแบบบูรณาการของโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2562 ณ ห้องราชพฤกษ์ อาคารนิทรรศการ 1 อุทยานหลวงราชพฤกษ์ ตำบลแม่เหียะ อ.เมือง จ.เชียงใหม่ โดยมี ดร. ศิริพงศ์ หังสพฤกษ์ ที่ปรึกษาด้านการวางแผนและพัฒนาการเกษตร เป็นประธานเปิดงาน

กิจกรรมการให้ความรู้ด้านหลักธรรมาภิบาลและผลประโยชน์ทับซ้อนแก่เจ้าหน้าที่ของสถาบัน

สวพส. จัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการเสริมสร้างการบูรณาการและวัฒนธรรมองค์กร ณ โรงแรมกรีนเนอรี่รีสอร์ท เขาใหญ่ อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา

การประชุมเชิงปฏิบัติการ การจัดทำแผนปฏิบัติงานเชิงบูรณาการ ในพื้นที่ศูนย์พัฒนาโครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2562

พลเอกกัมปนาท รุดดิษฐ์ องคมนตรี ประธานคณะกรรรมการบริหาร มูลนิธิโครงการหลวง เป็นประธานในการประชุมเชิงปฏิบัติการ การจัดทำแผนปฏิบัติงานเชิงบูรณาการในพื้นที่ศูนย์พัฒนาโครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2562 เพื่อให้การปฏิบัติงานด้านต่าง ๆ

การจัดทำแผนปฏิบัติงานของศูนย์พัฒนาโครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2562

พลเอกกัมปนาท รุดดิษฐ์ องคมนตรี ประธานกรรรมการบริหาร มูลนิธิโครงการหลวง เป็นประธานในการประชุมเชิงปฏิบัติการเรื่อง “การจัดทำแผนปฏิบัติงานของศูนย์พัฒนา โครงการหลวง ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2562” ณ ห้องประชุมอุทยานหลวงราชพฤกษ์ ต.แม่เหียะ อ.เมือง จ.เชียงใหม่

เกษตรผู้นำตัวอย่าง นายจอมทอง วนานันท์กุล

เกษตรกรที่มุ่งมั่นและทุ่มเทให้กับการเกษตรและพร้อมเรียนรู้ทุกอย่างจนทุกวันนี้ นายจอมทอง แห่งหมู่บ้านตอปล้าเด สามารถสร้างผลผลิตจากการปลูกผักและการเลี้ยงสัตว์ ซึ่งสร้างเป็นอาชีพที่ดีกว่าการปลูกอ้อยในอดีต

สวพส. มุ่งมั่น สืบสาน รักษา ต่อยอด เพื่อการพัฒนาบนพื้นที่สูงอย่างยั่งยืน

สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) หรือ สวพส. มีภารกิจหลักในการวิจัยและพัฒนา เพื่อสนับสนุนงานโครงการหลวง และนำองค์ความรู้โครงการหลวงไปขยายผลสู่ชุมชนบนพื้นที่สูงให้ได้รับการพัฒนาทั้งทางด้านเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนบนพื้นที่สูง ให้เกิดผลสัมฤทธิ์อย่างยั่งยืน สนองพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ

การผลิตปุ๋ยหมักแบบไม่พลิกกลับกองอย่างง่าย

ปกติในไร่นาของเกษตรกรหลังจากการเก็บเกี่ยวผลผลิตจะมีเศษพืชเหลืออยู่เป็นจำนวนมาก โดยปกติแล้วเกษตรกรจะทำการเผาทิ้ง เพื่อเตรียมปลูกพืชชนิดอื่นต่อ ทำให้เกิดผลกระทบมากมาย เช่น หมอกควันพิษ ไฟป่า และยังสูญเสียธาตุอาหารในดินอีกด้วย ดังนั้นการทำปุ๋ยหมักแบบไม่พลิกกลับกองจึงเป็นอีกแนวทางหนึ่งที่ช่วยแก้ไขปัญหาที่เกิดจากการเผาได้ และยังได้ปุ๋ยหมักที่สามารถนำมาใช้ในการปรับปรุงบำรุงดินอีกทางหนึ่งด้วย

อุดมการณ์ สานชุมชนบนพื้นที่สูง “สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง”

สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) ได้ทำหน้าที่ในการนำองค์ความรู้โครงการหลวงไปขยายผลสู่ชุมชนอย่างน้อย 180 ชุมชน โดยนำไปปรับใช้ในการดำเนินชีวิตตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง สร้างความมั่นคงทางอาหารเน้นการเพิ่มความหลากหลายของพืชผัก ไม้ผล ควบคู่ไปกับการส่งเสริมภูมิปัญญาท้องถิ่น การฟื้นฟูและอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองและอยู่ร่วมกับธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน

ผู้นำเกษตรกรในการพัฒนาพื้นที่สูงตามแนวทาง สวพส.

สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์การมหาชน) ได้ดำเนินงานพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูง โดยมีเป้าหมายเพื่อพัฒนาชุมชนบนพื้นที่สูงให้เกิดการพัฒนาอย่างสมดุลทั้งด้าน เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม มุ่งเน้นการพัฒนาคนและการบริหารจัดการด้านการเกษตร โดยมีแนวคิดสำคัญในการพัฒนาเกษตรกรให้เป็นเกษตรกรปราดเปรื่อง (Smart Farmer) เพื่อรองรับการเกษตรยุค 4.0 โดยใช้กระบวนการเรียนรู้ในด้านต่างๆ เป็นเครื่องมือในการขับเคลื่อนการพัฒนาอย่างมีประสิทธิภาพ

หอคำหลวง ศูนย์เรียนรู้ “ศาสตร์พระราชา ใต้ร่มพระบารมี พระมหากษัตริย์ไทย”

“หอคำหลวง” เป็นส่วนแสดงสำคัญและยิ่งใหญ่ที่สุดในอุทยานหลวงราชพฤกษ์ เป็นพื้นที่จัดแสดงส่วนกลางที่โดดเด่นและสง่างามที่สุด สร้างเพื่อจัดแสดงพระอัจฉริยภาพด้านการเกษตร ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ผู้ทรงเป็นกษัตริย์นักการเกษตรเอกของโลก และเพื่อเฉลิม พระเกียรติฯ แด่พระองค์ผู้เป็น พระมหากษัตริย์ที่ทรงอัจฉริยภาพและทรงครองสิริราชสมบัติยาวนานที่สุดในโลก

ดูทั้งหมด